INTERVIEW

FOUTJE, BEDANKT!

Tekst Els Mannaerts Beeld Jeroen Dietz

‘SUCCESVERHALEN ZIJN NIET ZO INTERESSANT’

Fouten maken is menselijk, zeggen ze. En: van je fouten kun je leren. Clichés, vindt journaliste en schrijfster Miloe van Beek. Maar wel clichés met een kern van waarheid. Waarom zijn we, ondanks de menselijke component, dan toch zo bang om fouten te maken?

Als freelancejournalist maakte Van Beek jaren geleden een special over fouten. Het bleek niet gemakkelijk om mensen te vinden die in een interview ronduit durfden te praten over wat ze fout hadden gedaan en wat er mis was gegaan. De special was een schot in de roos en kreeg zelfs een vervolg in een vaste rubriek.

‘Succesverhalen zijn niet zo interessant’, vindt Van Beek. ‘Succes heeft misschien een grotere like-waarde op sociale media, maar ik ben altijd al meer geïnteresseerd geweest in wat er nou juist niet zo goed is gegaan. Je bent op weg naar je succes vast hobbels en bobbels tegengekomen, en daar wil ik dan alles over weten.’

Ze heeft bewondering voor de daadkracht van ondernemende mensen. ‘Misschien juist wel omdat ik zelf een wat bedachtzamer karakter heb. Maar ook ondernemende types hebben hun twijfels. Daar ga ik graag met ze over in gesprek.’

SCHUURPAPIER

In 2017 schreef ze ‘Yes, I screwed up! 13 fouten die je bedrijf beter maken’. Het boek gaat over de meest gemaakte fouten en mislukkingen bij bedrijven, over stress, twijfels en geldnood, over de schurende kant van het succesverhaal. De kaft is dan ook letterlijk gemaakt van schuurpapier. In het boek passeert een groot aantal fouten de revue en mensen vertellen wat ze daarvan geleerd hebben. ‘Dat is het grote voordeel van fouten’, zegt Van Beek. ‘Wanneer iets misgaat, word je gedwongen na te denken over de oorzaak, over wat je anders had kunnen doen en – soms – een andere richting te kiezen.’

Bij praktische fouten is vaak snel duidelijk wat er anders kan of moet. Zo testte een producent van stormparaplu’s zijn product niet goed genoeg en liet er meteen tienduizend maken, die hij in negen dagen verkocht. Maar na de eerste storm regende het klachten, want de paraplu’s bleken in de storm nou juist wél kapot te gaan.

‘Dat is vervelend, maar zo’n productiefout kun je betrekkelijk gemakkelijk herstellen. Andere fouten zie je soms niet meteen of je negeert de signalen waardoor de les langer op zich laat wachten. Dan zie je pas dat je te lang en te hard gewerkt hebt wanneer je lichaam je op een dag in de steek laat, bijvoorbeeld.’

OPENHEID

Van Beek wil met haar werk openheid creëren over het maken van fouten. ‘Ik heb het idee dat het tonen van kwetsbaarheid de laatste jaren meer geaccepteerd is, maar praten over fouten is nog steeds niet echt gemakkelijk. Het is me opgevallen dat met name in grotere bedrijven het maken van fouten en het praten daarover vaak taboe is. Een medewerker van een bedrijf vertelde me laatst dat ze voor hun nieuwsbrief naast de succesverhalen ook een ‘foutenrubriek’ wilde maken. Het was de bedoeling dat mensen daarin zouden delen wat er fout was gegaan en wat ze daarvan hadden geleerd. De succesrubriek was altijd zo vol, voor de foutenrubriek meldde zich niemand. En dat is natuurlijk niet omdat er in dat bedrijf geen fouten werden gemaakt.’

WASSEN NEUS

Om te zorgen dat werknemers hun fouten durven delen, is er meer nodig dan alleen zeggen: ‘Fouten maken mag’. Van Beek noemt dat een wassen neus, de praktijk blijkt vaak een stuk weerbarstiger.

‘Reputatieschade is een grote angst bij organisaties. Als een bedrijfscultuur geen vertrouwen en veiligheid biedt en je bang bent dat collega’s of je leidinggevende je een sukkel vinden wanneer je een fout opbiecht, dan houd je je mond. Vaardigheden van leidinggevenden spelen ook een belangrijke rol. Als zij over hun fouten durven praten, geven ze het goede voorbeeld.’

De hiërarchische structuur van veel grote bedrijven helpt ook niet. Als een medewerker een fout maakt, moet zijn of haar leidinggevende zich daar vaak voor verantwoorden. Daardoor gaat het eerder over wie schuldig is dan over waar het misging en hoe je dat een volgende keer kunt voorkomen. ‘Mensen maken niet opzettelijk fouten’, zegt Van Beek. ‘Zoek naar de omstandigheden waardoor ze zijn ontstaan en praat daarover, dat is de enige manier waarop een fout het startpunt van een les kan zijn.’

KOP IN HET ZAND

Omdat fouten dikwijls gepaard gaan met gevoelens van schuld en schaamte, steken mensen graag hun kop in het zand. Maar fouten worden niet kleiner wanneer je ze negeert.

‘Vaak voel je al een tijdje aankomen dat er iets fout dreigt te gaan, maar het vereist moed om bijvoorbeeld hulp te vragen aan je collega of je baas, want misschien vinden ze je wel een stommeling. Fouten komen altijd ongelegen, soms nadert een deadline en kost opnieuw beginnen teveel tijd. Dan lijkt het gemakkelijker om dat gevoel te negeren.’

Van Beek vergelijkt het met dat sterretje in je voorruit dat je te lang laat zitten en dat uiteindelijk uitgroeit tot een barst, waardoor je nog veel verder van huis bent. Niet uitkomen voor fouten kan veel stress geven. ‘Probeer te bedenken dat de buikpijn vaak korter duurt als je er open en eerlijk over bent en je excuses aanbiedt dan wanneer je ervoor wegduikt.’

VEERKRACHT

De schaamte over een fout kan misschien verminderen wanneer je je realiseert dat de fout vaak een gevolg is van iets wat al langer speelde: een onhandig ingericht systeem bijvoorbeeld of permanente onderbezetting. In het gunstigste geval is de fout dan de aanleiding voor verandering in het werkproces.

‘Dat gaat overigens vaak wat sneller in kleinere, startende organisaties zonder al te veel vaste patronen. De oprichter heeft zelf ook wel wat fouten gemaakt op weg naar groei, en medewerkers hebben vaak een breder profiel in plaats van een dichtgetimmerde functie. De zekerheid is misschien kleiner in zo’n startend bedrijf, maar de experimenteerruimte en innovatie zijn groter. Niet alle medewerkers zijn geschikt voor het werken bij een startend bedrijf, maar als je tegen wat meer onzekerheid kunt en graag wilt leren door te doen, kun je wel nieuwe kanten van jezelf ontdekken. Dat is ook het mooie van fouten: ze laten je zien dat je veerkrachtiger bent dan je denkt.’

‘IN GROTE BEDRIJVEN IS HET MAKEN VAN FOUTEN EN HET PRATEN DAAROVER TABOE’

WAT WEL EN NIET HELPT

HET WIJZENDE VINGERTJE

Als er een fout wordt gemaakt, is al gauw de neiging om te wijzen naar de schuldige. Dat helpt niet. Sterker nog: mensen gaan daardoor nog meer wegduiken voor hun fout. Als er geen schuldvraag wordt gesteld, wordt een fout eerder opgelost en kan er dus van worden geleerd. Vraag, als er iets misgaat, hoe je kunt helpen het op te lossen. Dat zorgt voor gezamenlijkheid en de mogelijkheid om er allemaal van te leren. ‘Foutje, bedankt!’ dus.

DE JUISTE MENSEN OP DE JUISTE PLEK

Niet alle werknemers zijn geschikt voor de verschillende levensfases van een nieuw bedrijf. De ene medewerker is meer van het pionieren, de ander van het consolideren. Een inventief, nieuw idee ontwikkel je met een klein team. Is het een succes en wil je er daadwerkelijk mee aan de slag en het aan de man brengen, dan heb je daar andere mensen voor nodig. De juiste mensen op de juiste plek zorgt voor passie en minder fouten.

ALLES ALLEEN WILLEN DOEN

Einzelgängers doen de dingen graag op hun eigen manier. Als je te laat hulp van buiten zoekt, en niet regelmatig overlegt met iemand die geen belang heeft bij wat je doet, draai je vaak rond in hetzelfde kringetje. Om onbewuste patronen en blinde vlekken te ontdekken is contact met anderen essentieel. Medewerkers in een bedrijf hebben collega’s nodig om hun werk goed te kunnen doen en hun een spiegel voor te houden. Durf daarin te kijken.

Deel deze pagina